Çin İşi Manhattan Projesi

Aralık 2025'te Reuters'in Çin'in operasyonel bir EUV Litografi makinesi prototipini geliştirdiğini ifşaladı. Çin bunu ASML'nin EUV makinelerini tersine mühendislikle veya yerel bir büyük buluşla değil, çok daha basit bir şeyle başardı: Bunu yapmayı bilen insanları işe aldılar.

Eski ASML bilim insanı Lin Nan, 2015–2021 yılları arasında Hollanda’da EUV ışık kaynağı teknolojisinin başında bulunuyordu. Yeni bir kimlik altında Shanghai Optik ve İnce Mekanik Enstitüsü’nde çalışmaya başladı ve 18 ay içinde sekiz EUV patenti başvurusunda bulundu. İmza primleri 420.000–700.000 dolar arasında değişiyordu. Konut sübvansiyonları sağlandı. Sahte kimlik kartları kullanıldı. Konu ulusal güvenlik kapsamında sınıflandırıldı.

Makine koca bir zemini dolduruyor, ama çalışıyor. %3.42 oranıyla EUV ışığı oluşturuyor. Şu anlık fonksiyonel çipler üretmedi, ancak 2028-2030 yılları arası üretmesi planlanıyor. Yani böyle bir şey var.

Litografi makinelerinin önemi

Litografi makineleri, çip üretiminin kalbidir. Işık kullanarak silikon wafer üzerine devre desenleri yazan "cihazlardır". Ne kadar ince çizebilirsen, o kadar güçlü ve verimli çip üretirsin.

Normalde günümüzde bu teknolojinin babası, Philips'in sahip olduğu ASML'dir. ASML'nin EUV (Extreme Ultraviolet) makineleri, 3nm ve 2nm çip üretebilir ve bu makineler ~$200 milyon dolar değere sahiptir.

Bu makineler o kadar önemlidir ki, cebinizde paranız olsa bile satın alamazsınız. Randevu almak zorundasınız ve ambargo altında olmamak zorundasınız. ABD CHIPS Act ile 2023'te bu makinelerin satışını Çin'e yasakladı, bu ambargoya Japonya ve Hollanda da (ASML) katıldı. Bu makinelere normal şartlarda Samsung ve TSMC gibi fabrikalar sahip. Aslında Tayvan'ın işgalinin bu kadar önemli olmasının sebeplerinden biri de bu, Çip üretiminin kalbinde olması.

Çin'in EUV makinesi üretmesi ne anlama geliyor?

Çin, ASML'ye bağımlı olmamak ve AI yarışını kazanmak için -Evet, AI yarışı uzay yarışı kadar önemlidir- kendi EUV makinesini üretmeye çalışıyor. Eğer bu gerçekleşirse, teknoloji pazarı ve AI yarışı çok büyük değişimlere uğrayacak.

Muhtemel ileride gerçekleşecek durumlar:

• ASML, Samsung ve TSMC Çin pazarını kaybedecekler.
• Çin müşteri olmaktan çıkıp üretici konuma geçecek, Batı'nın pazar payını çok büyük tehlike altına alacak.
• AI yarışında kendi düşük nanometre çipleri sayesinde daha başarılı olacak ve öne geçecek.
• Yüksek performanslı ÇOK çiplere sahip olacak.
• Batılı üreticiler tüketici elektroniği, otomotiv, ve savunma sanayii konusunda rekabete boğulup batacaklar.
• Tayvan üzerinde baskı artacak ve önemsizleşecek.

Son söz olarak, Batı güdümlü teknoloji pazarına güzel bir darbe olacağını düşünüyorum. Muhtemelen etkisi uzun vadede Manhattan Projesi'nden daha büyük olacaktır. Herkes için laissez-faire inşallah!